Er zijn dagen waarop ik het bij mezelf voel gebeuren. Mijn gedrag in samenwerking verandert: ik reageer net iets korter, mijn toon wordt scherper en mijn geduld kleiner. Niet omdat de ander zoveel anders doet, maar omdat ik onder stress sta. En dat is een ongemakkelijke waarheid.

Stress beïnvloedt ons gedrag meer dan we denken, zeker in samenwerking en leiderschap. Onder normale omstandigheden kan irritatie een spiegel zijn, een kans om te onderzoeken wat mij precies raakt. Maar onder druk werkt dat anders.

Wat er in je brein gebeurt onder stress

Onder normale omstandigheden kan irritatie een spiegel zijn. Een kans om te onderzoeken wat mij precies raakt en welk deel van mij wordt aangesproken. Maar onder stress werkt dat anders. Dan vernauwt je blik. Je systeem wordt sneller geactiveerd en oude patronen nemen ongemerkt het over. Wat eerst een nuanceverschil was, voelt ineens als een aanval. Wat eerst een kleine miscommunicatie was, wordt een principieel conflict. En voor je het weet praat ik niet meer vanuit reflectie, maar vanuit een geactiveerd zenuwstelsel dat veiligheid zoekt.

Wanneer je stressniveau stijgt, verschuift je brein van reflectie naar overleving. De bekende reacties zijn fight, flight, freeze en fawn. In een samenwerkingscontext kan fight zich uiten in sneller geïrriteerd reageren, harder je punt maken of de confrontatie zoeken. Flight betekent dat je je terugtrekt, gesprekken vermijdt of mentaal afhaakt. Freeze laat zich zien in passiviteit, twijfelen of even niet meer weten wat te zeggen. Fawn, vaak minder bekend, is de neiging om te pleasen: je past je extra aan, zegt sneller ja dan je wilt of probeert de spanning te sussen door je eigen grens los te laten. Geen van deze reacties is op zichzelf fout; het zijn automatische beschermingsmechanismen van je zenuwstelsel. Het probleem ontstaat wanneer ze onbewust je gedrag in samenwerking gaan sturen.

De impact van stress op samenwerking en leiderschap

Onder druk worden bovendien oude gevoeligheden sneller geactiveerd. Misschien herken je dat je je sneller niet gehoord voelt, eerder afwijzing ervaart of juist harder gaat werken om je positie veilig te stellen. Niet omdat je dat bewust kiest, maar omdat je systeem veiligheid zoekt. Hoe hoger de spanning, hoe kleiner je gedragsrepertoire wordt.

Individuele stress blijft echter zelden individueel. Wanneer meerdere mensen in een team onder druk staan, ontstaat een cumulatief effect. Vergaderingen verharden sneller, misverstanden escaleren gemakkelijker en vertrouwen kan subtiel afnemen. Besluitvorming polariseert en psychologische veiligheid komt onder druk te staan. In leiderschap wordt dit nog zichtbaarder. Een leider onder stress kan korter reageren, minder ruimte laten voor nuance of onbedoeld een defensieve sfeer creëren. Zo kan lichte spanning langzaam verschuiven naar afstand of voorzichtigheid in de samenwerking – niet door onwil, maar door ongereguleerde stress.

Stress vroeg herkennen begint in je lichaam

De eerste signalen van stress zijn meestal niet cognitief, maar lichamelijk. Een snellere ademhaling, spanning in je schouders, een strakkere kaak of onrust in je buik. Toch hebben we vaak geleerd deze signalen te negeren en door te gaan. Juist daar ligt een belangrijke sleutel. Hoe eerder je je stress herkent, hoe meer keuze je hebt in je reactie.

De adempauze als leiderschapsinterventie

Wat mij helpt, en wat ik mijn cliënten ook vaak adviseer, is iets heel eenvoudigs: een adempauze nemen. Soms letterlijk door even een paar minuten alleen te zijn tussen twee overleggen. Even voelen wat er in je lichaam gebeurt, erkennen dat je systeem geactiveerd is en jezelf de vraag stellen: wat heb ik nu nodig? Dat kleine moment kan voorkomen dat lichte spanning uitgroeit tot een stress-trigger die je gedrag overneemt.

Regulatie als leiderschapsvaardigheid

Samenwerking ontspoort zelden door onwil. Ze ontspoort door niet-opgemerkte spanning. Regulatie van je eigen stress is daarom geen persoonlijke wellness-oefening, maar een leiderschapsvaardigheid. Wie zijn eigen stress kan herkennen en reguleren, vergroot psychologische veiligheid, houdt ruimte voor verschil en voorkomt onnodige escalatie. Dat begint niet bij betere communicatie, maar bij zelfregulatie. En pas daarna bij het gesprek.

 

Wil je hiermee aan de slag? Herken je deze patronen en wil je leren hoe je als leider de regie houdt over je eigen regulatie, juist als de druk toeneemt?

  • Zelfstandig aan de slag: In mijn online programma voor vrouwelijke leiders duiken we diep in dit soort thema’s. Je leert hoe je innerlijk werk vertaalt naar rust en impact in de buitenwereld. [Link naar online programma]

  • Persoonlijk sparren: Wil je liever onderzoeken hoe dit specifiek bij jou werkt? Je bent welkom voor een vrijblijvende kennismaking. Plan hier direct een moment in mijn agenda: [Link naar agenda] of stuur een mail naar [E-mailadres].