Wanneer we het hebben over vrouwelijke samenwerking, gaat het vaak over steun, solidariteit en sisterhood.

Maar er is een laag waar minder openlijk over wordt gesproken:

Macht.
Invloed.
Positie.
Toegang tot besluitvorming.
Informele allianties.

In organisaties speelt niet alleen formele hiërarchie een rol. Er bestaat ook zoiets als informele macht — invloed die niet zichtbaar in een functietitel zit, maar in relaties, netwerken en strategische positionering.

Macht gaat over positie en toegang tot besluitvorming. Invloed gaat over het vermogen om gedrag, richting en uitkomsten te sturen, met of zonder formele titel. Juist in die onderstroom wordt groepsdynamiek in organisaties gevormd.

 

Formele macht versus informele invloed

Formele macht is duidelijk: je functie, je rol, je mandaat.

Informele invloed is subtieler.

Ze zit in:

Wie toegang heeft tot de besluitvormer.
Wie weet hoe het ‘spel’ gespeeld wordt.
Wie allianties kan bouwen.
Wie sociale dynamiek kan sturen.
Wie de onderstroom kan lezen.

Sommige mensen leren dit vroeg, bijvoorbeeld in bestuursrollen, competitieve omgevingen of netwerken waarin strategie vanzelfsprekend is. Anderen groeien op in contexten waarin inhoud, verbinding en harmonie belangrijker waren dan positionering. Wanneer die werelden elkaar ontmoeten, kan er spanning ontstaan.

Niet omdat de één sterker is dan de ander.
Maar omdat ze verschillende talen spreken in het veld van macht.

Macht is daarbij geen afwijking van het systeem, maar een inherent onderdeel ervan. Organisaties functioneren bij de gratie van invloed — formeel én informeel. De vraag is niet of die invloed er is, maar hoe bewust, transparant en in lijn met gedeelde waarden zij wordt ingezet.

 

Waarom dit bij vrouwen extra complex kan zijn

In onderzoek naar vrouwen in hogere managementposities wordt soms gesproken over het queen bee-fenomeen.

Dit fenomeen beschrijft situaties waarin vrouwen in senior posities zich distantiëren van andere vrouwen, hen kritischer beoordelen of minder actief ondersteunen dan mannelijke collega’s. Dit kan zich bijvoorbeeld uiten in het minder mentoren van jongere vrouwen, het kritischer beoordelen van hun prestaties of het expliciet afstand nemen van ‘typisch vrouwelijke’ eigenschappen om zelf serieuzer genomen te worden.

Belangrijk: dit gebeurt meestal niet uit slechtheid of jaloezie.

Onderzoekers wijzen erop dat dit vaak een overlevingsstrategie is in sterk masculiene of competitieve omgevingen. Wanneer vrouwelijke representatie schaars is, kan er het gevoel ontstaan dat er maar beperkte ruimte is voor vrouwen aan de top. Om hun positie te behouden, identificeren sommige vrouwen zich sterker met de dominante (vaak mannelijke) cultuur en nemen zij afstand van andere vrouwen die als ‘te vrouwelijk’, ‘te ambitieus’ of ‘te afwijkend’ worden gezien. Het is een beschermingsmechanisme in een systeem waarin gelijkwaardigheid nog niet vanzelfsprekend is.

Dat maakt het fenomeen begrijpelijk, maar niet onschuldig.

Want het versterkt onderlinge afstand en kan het gevoel van schaarste in stand houden.

 

Het gaat niet alleen over onzekerheid

Het is een misvatting om te denken dat groepsdynamiek rond macht alleen ontstaat vanuit onzekerheid. Ook krachtige, assertieve en strategisch vaardige vrouwen kunnen hierin terechtkomen. Wanneer positie, erkenning of zichtbaarheid op het spel staan, wordt vaak iets diepers geraakt: ambitie, status, identiteit.

En wanneer die lagen onbewust blijven, kunnen ze zich uiten in:

subtiele allianties
informatie die selectief wordt gedeeld
afstand of uitsluiting
positionering ten koste van anderen

Dat is geen karakterfout.
Het is menselijk gedrag onder druk.

 

Wanneer intuïtie en overleving botsen in machtsdynamieken

In machtsdynamiek speelt niet alleen het externe spel. Ook intern gebeurt er veel.

Misschien voel je intuïtief dat er iets verschuift in een groep.
Een bondje.
Een herpositionering.
Een verandering in loyaliteit.

Maar wanneer oude patronen worden geactiveerd, bijvoorbeeld angst om niet sterk genoeg te zijn, of om afgewezen te worden, kan je overlevingssysteem het overnemen.

Dan ga je twijfelen aan je waarneming.
Of maak je jezelf kleiner.
Of probeer je harmonie te herstellen waar helderheid nodig is.

Macht raakt innerlijke delen.

Het bange kind.
De pleaser.
De controleur.
De strijder.

Innerlijk leiderschap betekent: herkennen wat er in jou geactiveerd wordt wanneer invloed en positie verschuiven.

 

De diepe angst: erbij horen als overlevingsbehoefte

Ten diepste zijn we sociale wezens met een fundamentele behoefte: we willen erbij horen. In onze evolutie betekende uitsluiting van de groep letterlijk de dood. Wanneer je in een machtsdynamiek terechtkomt, of je nu de ‘buitenstaander’ bent of juist degene die bondjes smeedt om haar positie te verstevigen, wordt deze oerangst geactiveerd. Het gevoel van onveiligheid is niet alleen een gedachte; het is een fysieke realiteit. Je zenuwstelsel reageert op een verandering in loyaliteit of een subtiele uitsluiting alsof het een fysieke aanval is. Dat verklaart waarom je geraakt wordt in je diepste kwetsbaarheid: je bestaansrecht in de groep staat gevoelsmatig op het spel.

Als de veiligheid wegvalt, gebeurt er ook iets in je zenuwstelsel. Je blik vernauwt en je systeem neemt het over. Herken je jouw primaire reactie wanneer de informele hiërarchie verschuift?

Fight: Je gaat harder praten, je punt forceren of de ander subtiel bekritiseren om je eigen plek veilig te stellen.
Flight: Je trekt je terug uit informele netwerken, vermijdt die ene ‘moeilijke’ collega of haakt mentaal af.
Freeze: Je verstijft tijdens een overleg, weet even niet meer wat je moet zeggen en begint onmiddellijk te twijfelen aan je eigen waarneming.
Fawn (pleasen): Je past je extra aan, probeert de spanning te sussen door je eigen grenzen los te laten, of gaat pleasen om maar niet buiten de groep te vallen.

Het herkennen van deze patronen is de eerste stap naar bewustwording. Het zijn geen karakterfouten, maar automatische beschermingsmechanismen van een systeem dat veiligheid zoekt.

Wanneer we begrijpen wat er intern gebeurt onder druk, wordt ook duidelijk waarom politieke vaardigheid zonder zelfbewustzijn gemakkelijk kan ontsporen.

 

Politieke vaardigheid is geen manipulatie

In de organisatiepsychologie wordt gesproken over political skill: het vermogen om sociale situaties scherp te lezen, relaties bewust op te bouwen en invloed uit te oefenen zonder openlijke confrontatie.

Dat is geen manipulatie.
Het is een ontwikkelbare vaardigheid.

Manipulatie ontstaat pas wanneer invloed heimelijk, misleidend of uitsluitend in eigen belang wordt ingezet, los van gedeelde waarden of systeemverantwoordelijkheid. Wanneer je die vaardigheid niet bewust hebt ontwikkeld, kun je je onvoorbereid voelen in complexe groepsdynamiek. Maar het alternatief is niet hard worden of jezelf aanpassen tot je jezelf verliest. Het alternatief is bewustzijn.

Bewustzijn van:

Hoe invloed werkelijk werkt.
Wie informele macht heeft.
Welke netwerken actief zijn.
Welke delen in jou reageren.

 

De paradox van zichtbaarheid

Voor vrouwen is het claimen van macht vaak een paradoxale opgave. Waar een man die stevig positie inneemt meestal wordt gezien als ‘daadkrachtig’ en ‘leider’, worden vrouwen vaak langs een andere meetlat gelegd. Dit noemen we de likability bias; de onbewuste verwachting dat vrouwen primair ‘aardig en onbaatzuchtig’ horen te zijn.

Zodra een vrouw zichtbaar macht uitoefent en strategisch positie inneemt, loopt ze het risico als minder sympathiek of ‘te scherp’ te worden ervaren. Blijft ze echter zacht, verbindend en bescheiden, dan wordt haar autoriteit sneller in twijfel getrokken en wordt ze gepasseerd voor cruciale rollen.

Deze paradox zorgt voor een onbewuste rem. Veel vrouwen kiezen daarom voor de informele macht in de onderstroom; daar is het veiliger. Maar volwassen leiderschap vraagt dat we deze paradox herkennen en dragen. Het gaat er niet om dat je door iedereen aardig gevonden wordt, maar dat je effectief bent in het realiseren van de waarden waar jij voor staat.

 

Macht, waarden en integriteit

Macht is op zichzelf niet problematisch.

De vraag is: vanuit welke waarden gebruik je haar?

In machtsdynamiek komen vaak spanningen naar boven tussen verschillende waarden. Bijvoorbeeld tussen harmonie en helderheid. Tussen loyaliteit en rechtvaardigheid. Tussen veiligheid en waarachtigheid. Wanneer je positie onder druk staat, wordt zichtbaar welke waarde voor jou zwaarder weegt.

Ga je zwijgen om de verbinding te behouden?
Ga je harder optreden om controle te houden?
Ga je allianties vormen om jezelf te beschermen?
Of blijf je staan voor wat je belangrijk vindt, ook als dat ongemakkelijk is?

Integriteit betekent niet dat je geen invloed uitoefent.
Het betekent dat je invloed uitoefent in lijn met je waarden.

Dat vraagt zelfonderzoek.

Welke waarden zijn voor mij niet onderhandelbaar?
En waar laat ik ze los zodra er druk op mijn positie komt?

 

Macht heeft altijd systeemimpact

Invloed is nooit individueel.

Elke beweging die jij maakt in een organisatie beïnvloedt het geheel. Net zoals bij organisatieverandering, waar een verschuiving in strategie ook structuur, cultuur en systemen raakt, heeft ook informele invloed ecologische effecten. Wanneer iemand allianties vormt puur vanuit eigen gewin, beïnvloedt dat bijvoorbeeld wie wordt uitgenodigd bij belangrijke overleggen, welke informatie wordt gedeeld of achtergehouden, en hoe besluitvorming subtiel wordt gestuurd.

Dat raakt:

vertrouwen in het team
psychologische veiligheid
samenwerking
talentbehoud
gedeelde waarden

En daarmee ook het resultaat.

Macht en invloed horen bij organisaties. Ze zijn onvermijdelijk en niet per definitie problematisch. Sterker nog: zonder invloed gebeurt er weinig. Maar zodra de vorm waarin macht wordt uitgeoefend de kern van de organisatie raakt, bijvoorbeeld wanneer psychologische veiligheid afneemt, vertrouwen erodeert of informatie selectief wordt ingezet,  heeft dat altijd systeemimpact.

Wat begint als individuele positionering, kan uitmonden in een cultuur van voorzichtigheid, politieke spelletjes of schaarstedenken. En dat heeft directe gevolgen voor innovatie, besluitvorming en prestaties. Daarom is het niet alleen een persoonlijk vraagstuk. Het is een organisatiebelang om macht en informele invloed bewust te leren hanteren.

Macht zonder ecologisch bewustzijn vernauwt het systeem.
Macht met ecologisch bewustzijn versterkt het systeem.

Dat is het verschil tussen strategisch handelen en volwassen leiderschap. Volwassen leiderschap betekent niet dat je het politieke spel vermijdt, maar dat je het bewust speelt, in lijn met gedeelde waarden en met zicht op de ecologie van het geheel.

Als jij zelf middenin de machtsdynamiek zit

Machtsdynamiek wordt pas echt relevant wanneer positie verschuift.

Wanneer positie verschuift.
Wanneer allianties ontstaan.
Wanneer jij zichtbaar wordt óf juist buitengesloten.

Dan is de vraag niet: wie heeft er gelijk?
Maar: welke positie neem ik in en welke keuze heb ik?

 

Hier zijn drie perspectieven.

1️⃣Als jij als bedreiging wordt gezien

Zichtbaarheid verandert dynamiek.

Soms bevind je je niet aan de invloed-kant, maar aan de ontvangende kant.
Je groeit.
Je wordt zichtbaarder.
Je krijgt positie.
En iemand anders ziet jou als bedreiging.

Wat doe je dan?

Maak je jezelf kleiner om de rust te bewaren?
Word je harder om je plek te verdedigen?
Zoek je steun?
Open je het gesprek?
Of accepteer je dat niet iedereen jouw groei zal verwelkomen?

Er is geen universeel juist antwoord.

Maar er is wel een volwassen afweging.

Je eerste reactie is vaak een beschermingsreactie.
De belangrijkere vraag is: is dat ook mijn meest helpende reactie?

Wat helpt, is intern afstand nemen.

Niet emotioneel afstandelijk worden, maar een stap terug doen in jezelf.

Onderzoek:

  • Wat neem ik feitelijk waar?
  • Welke allianties zijn zichtbaar?
  • Wat is feit, wat is interpretatie?
  • Wat gebeurt er in mij? Angst? Twijfel? Drang om te pleasen?

Door zowel de buitenkant als je binnenkant te observeren, voorkom je dat je automatisch reageert.

Wanneer je als bedreiging wordt gezien, wordt vaak meer geraakt dan alleen je positie. Het kan je gevoel van veiligheid aantasten en je functioneren beïnvloeden.

Juist dan is het verstandig om niet alleen te blijven puzzelen. Een onafhankelijke sparringpartner of professionele begeleiding helpt je om met afstand, integriteit en strategische helderheid te handelen.

Zoek in ieder geval één persoon die je vertrouwt en die voldoende neutraal is om met je mee te kijken. Niet iemand die je verhaal bevestigt, maar iemand die helpt onderscheiden tussen emotie en realiteit.

Van daaruit kun je zakelijker handelen:

  • Grenzen helder formuleren.
  • Rollen en verantwoordelijkheden expliciet maken.
  • Gesprekken voeren op inhoud in plaats van op onderstroom.
  • Bondgenoten kiezen op basis van vertrouwen, niet uit paniek.

Je hoeft niet harder te worden.
Maar je hoeft jezelf ook niet kleiner te maken.

Volwassen invloed betekent: emotionele rust combineren met strategische helderheid.

 

2️⃣ Als jij merkt dat je zelf strategisch opereert

Misschien bevind je je juist aan de invloed-kant.

Je bouwt allianties.
Je positioneert scherp.
Je beweegt strategisch.

Dat is niet verkeerd.
Invloed hoort bij leiderschap.

De vraag is alleen: vanuit welke intentie?

Onderzoek:

  • Bescherm ik mijn positie of versterk ik het systeem?
  • Zou ik dit gedrag openlijk en eerlijk kunnen uitleggen?
  • Draagt dit bij aan vertrouwen — of vernauwt het het veld?

Maak je invloed waar mogelijk transparanter.
Dat vergroot vertrouwen.

Gebruik je positie om anderen zichtbaar te maken, niet om de ruimte te beperken.

Strategisch handelen is niet het probleem. Onbewust of uitsluitend zelfgericht handelen wel.

 

3️⃣ Als jij leiding geeft aan een team

Dan heb je een extra verantwoordelijkheid.

Informele dynamiek verdwijnt niet door haar te negeren.

Maak haar bespreekbaar — niet beschuldigend, maar normaliserend.

  • Benoem dat macht en invloed bestaan.
  • Beloon samenwerking expliciet, niet alleen individuele prestaties.
  • Let op wie structureel buiten gesprekken valt.
  • Onderzoek of er schaarste denken heerst.

Groepsdynamiek wordt gezonder wanneer ze zichtbaar mag zijn.

Leiderschap betekent niet dat je alle spanning oplost.
Het betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor de kwaliteit van het speelveld.

Macht hoeft niet vermeden te worden. Ze vraagt volwassenheid. Dat betekent dat je niet alleen kijkt naar wat effectief is, maar ook naar wat bijdraagt aan vertrouwen, veiligheid en duurzame prestaties.

 

De kernvraag

Uiteindelijk gaat het niet over slachtoffer of dader.

Het gaat over deze vraag:

Dient mijn handelen alleen mijn positie of
draagt het bij aan het geheel?

Wanneer je invloed uitoefent, kun je jezelf afvragen:

  • Is dit helpend voor de samenwerking?
  • Versterkt dit vertrouwen binnen het team?
  • Draagt dit bij aan de doelen van de organisatie?
  • Is dit in lijn met de waarden waar wij voor staan?

Invloed die uitsluitend gericht is op persoonlijk gewin kan op korte termijn effectief lijken, maar ondermijnt vaak op langere termijn het systeem. Volwassen leiderschap vraagt dat je niet alleen kijkt naar wat werkt voor jou, maar ook naar wat functioneel is voor het geheel. Macht wordt volwassen wanneer ze niet alleen strategisch is, maar ook systeemgericht.

Visie op vrouwelijke macht

Volwassen vrouwelijke macht gaat niet over winnen of verliezen. Ze gaat over het vermogen om invloed uit te oefenen op een manier die zowel jouw positie als het functioneren van het geheel versterkt. Iedere leider heeft belangen. Iedereen beschermt soms zijn of haar positie. Dat is menselijk.

Maar de kwaliteit van je leiderschap wordt zichtbaar wanneer invloed en macht onder druk komen te staan wanneer erkenning, status of veiligheid verschuiven.

Juist dan wordt duidelijk:

Gebruik ik mijn invloed uitsluitend om mezelf te beschermen of mijn positie te vergroten?
Of draag ik met mijn handelen ook bij aan vertrouwen, samenwerking en de doelen van de organisatie?

Volwassen macht erkent het eigen belang, maar verliest het grotere systeem niet uit het oog. En hoewel één persoon een cultuur niet in zijn eentje verandert, heeft iedere leider wél invloed op de kwaliteit van samenwerking, veiligheid en vertrouwen in het veld waarin hij of zij opereert.

Daar begint volwassen invloed.

 

De weg naar bewustwording en begeleiding

Bewust worden van wat er in jou speelt terwijl de storm om je heen raast, is topsport. Zeker wanneer je een senior positie bekleedt en er veel van je wordt verwacht. Het vraagt dat je je eigen lichamelijke signalen leert lezen, die strakkere kaak, die knoop in je buik én dat je onderscheid leert maken tussen overlevingsreactie en strategische keuze. Maar midden in een machtsdynamiek zie je je eigen blinde vlekken zelden scherp.

Juist dan kan begeleiding het verschil maken.

In mijn coaching werk ik met leiders die merken dat invloed en positie hen raken, niet alleen strategisch, maar ook persoonlijk. We onderzoeken hoe jouw waarden, geschiedenis en beschermingsmechanismen meespelen in hoe jij macht draagt.

In mijn online leerprogramma verdiepen we deze lagen systematisch: van waarden en overtuigingen tot overlevingsstrategieën en volwassen invloed.

En binnen Nestwerk creëren we een veilige ruimte waarin senior vrouwen deze dynamieken met elkaar kunnen onderzoeken en bevragen, zonder oordeel, maar met scherpte.

Niet om macht te vermijden.
Maar om haar volwassen te leren hanteren.

Merk je dat machtsdynamiek jou persoonlijk raakt of je leiderschap onder druk zet?
Plan een vrijblijvende kennismaking of stuur me een mail voor meer informatie.

 

Bronnen:

Amy Edmonson – the fearless organization

French & Raven – The Bases of Social Power

Jeffrey Pfeffer – Power (Why some people have it and others don’t)